Practicing with Deepakam Class 7 Solutions and NCERT Class 7th Sanskrit Deepakam Chapter 5 Question Answer सेवा हि परमो धर्मः improves a student’s confidence in the subject.
Sanskrit Class 7 Chapter 5 Question Answer सेवा हि परमो धर्मः
Class 7 Sanskrit Chapter 5 NCERT Solutions सेवा हि परमो धर्मः
कक्षा 7 संस्कृत पाठ 5 के प्रश्न उत्तर सेवा हि परमो धर्मः
१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तराणि लिखन्तु।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में या दो पद में लिखिए।)
(क) कः प्रसिद्ध: चिकित्सकः आसीत्?
(ख) अन्यस्मिन् दिवसे कौ आगतौ ?
(ग) कः खिन्नः आसीत्?
(घ) रुग्णस्य परिस्थितिः कथम् आसीत्?
(ङ) नागार्जुनः सहायकरूपेण कं चितवान्?
(च) कां विना चिकित्सकः न भवति ?
(छ) नागार्जुनः युवकौ केन मार्गेण गन्तुं सूचितवान्?
उत्तर:
(क) नागार्जुन:
(ख) द्वौ युवकौ
(ग) द्वितीय युवक:
(घ) शोचनीया:
(ङ) द्वितीय युवकं
(च) सेवाभावनां
(छ) राजमार्गेण
२. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) अहोरात्रं नागार्जुनः कुत्र कार्यं करोति स्म ?
(ख) नागार्जुन: महाराजं किं निवेदितवान्?
(ग) प्रथमः युवकः कथं कार्यं कृतवान्?
(घ) द्वितीयः युवक: राजमार्गे रोगिणं दृष्ट्वा किं कृतवान्?
(ङ) सेवायाः भावनां विना किं न भवेत् ?
उत्तर:
(क) नागार्जुनः अहोरात्रं प्रयोगशालायां कार्यं करोति स्म ।
(ख) महाराज! मम चिकित्साकार्याय एक: सहायक: आवश्यकः इति ।
(ग) प्रथमः युवक: ‘यन्त्रवत्’ कार्यं कृतवान्।
(घ) द्वितीय: युवक: राजमार्गे रोगिणं दृष्ट्वा तस्य दिनद्वयं एव सेवायां निरतः आसम्।
(ङ) सेवायाः भावनां विना ‘चिकित्सक:’ न भवेत् ।
३. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां स्त्रीलिङ्गरूपाणि लिखन्तु ।
(उदाहरणानुसार निम्नलिखित पदों को स्त्रीलिंग रूप में लिखिए |)
उत्तर:
४. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां पुल्लिङ्गरूपाणि लिखन्तु ।
(उदाहरणानुसार निम्नलिखित पदों को पुल्लिंग रूप में लिखिए।)
उत्तर:
५. उदाहरणानुसारं वाक्यानि परिवर्तयन्तु ।
(उदाहरणानुसार वाक्यों को परिवर्तित कीजिए ।)
यथा पिता कषायं पिबति । पिता कषायं पीतवान् ।
अहं पुस्तकं नीतवान् । नीतवती । अहं पुस्तकं नयामि ।
(क) युवक: आपणं गच्छति । – …………………
(ख) सः रोटिकां खादति । – …………………
(ग) महिला वस्त्रं ददाति । – …………………
(घ) बालकः द्विचक्रिकातः पतति । – …………………
(ङ) पितामही चलच्चित्रं पश्यति । – …………………
(च) अहं गृहपाठं लिखामि । – …………………
(छ) त्वं कुत्र गच्छसि ? – …………………
(ज) अश्वाः वने धावन्ति । – …………………
(झ) बालिकाः शीघ्रम् आगच्छन्ति । – …………………
(ञ) वयं समुद्रतीरे पयोहिमं खादामः । – …………………
उत्तर:
(क) युवक: आपणं गतवान् ।
(ख) सः रोटिकां खादितवान् ।
(ग) महिला वस्त्रं दत्तवती ।
(घ) बालकः द्विचक्रिकातः पतितवान् ।
(ङ) पितामही चलच्चित्रं दृष्टवती ।
(च) अहं गृहपाठं लिखितवान् ।
(छ) त्वं कुत्र गतवान् ।
(ज) अश्वाः वने धावितवन्तः ।
(झ) बालिकाः शीघ्रम् आगतवत्यः ।
(ञ) वयं समुद्रतीरे पयोहिमं खादितवन्तः ।
अत्र इदम् अवधेयम्
वर्तमानकाल- क्रियापदेन सह ‘स्म’ इति अव्ययस्य योजनेन भूतकालस्य अर्थः भवति ।
यथा सः बाल्ये पुस्तकानि पठति ।
सः बाल्ये पुस्तकानि पठति स्म (अपठत्)।
६. अनुच्छेदे कोष्ठकेषु केचन धातवः दत्ताः सन्ति । उपरि दत्तम् अवधेयांशं पठित्वा ‘स्म’ इति अव्ययपदम् उपयुज्य अनुच्छेदं पुनः लिखन्तु ।
(अनुच्छेद में कोष्ठकों में कुछ धातुएँ दी गई हैं। ऊपर दिए गए अवधेयांश को पढ़कर ‘स्म’ अव्यय पद का उपयुक्त उपयोग कर अनुच्छेद में पुनः लिखिए।)
(i) …………… (शीर्षकं लिखन्तु)
कृषकः प्रतिदिनं कृषिक्षेत्रं (ii) ………….. (गच्छ्)। जलसेचनं (iii) ………… (कृ) ।
कीटानां निवारणार्थं जैवौषधं (iv) ……….. (स्थापय्)। सः कृषिकार्यं सम्यक् (v) ………..
…. (ज्ञा) । अतः अन्ये कृषकाः संशयेन (vi) ………. (पृच्छ्)। सः स्वाभिमानेन (vii) …………
…………. (जीव्) । अतः ‘अहं कृषकः भूमिपुत्रः’ इति साभिमानं (viii) ……….. (वद्) ।
सः क्षेत्रे गोमयं (ix) ………. (योजय्), न तु कृतकान् पदार्थान् । अतः व्रीहेः गुणवत्ता अधिका (x)
………. (भव्)। जनाः जालपुटमाध्यमेन तस्य तण्डुलं (xi) ……… (क्रीण्) ।
एवं तस्य परिवारस्य सर्वे जनाः कृषिकार्येण ससुखं (xii) ……… (जीव्)। सः सर्वान् (xiii) ……….
……… (वद्) “कृषकः न दीन: न च दरिद्रः परं सर्वेषां पोषकः” इति ।
उत्तर:
(i) कृषक
(ii) गच्छति स्म
(iii) करोति स्म
(iv) स्थापयति स्म
(v) जानाति स्म
(vi) पृच्छति स्म
(vii) जीवति स्म
(viii) वदति स्म
(ix) योजयति स्म
(x) भवति स्म
(xi) क्रीणति स्म
(xii) जीवति स्म
(xiii) वदति स्म
योग्यताविस्तारः (योग्यता – विस्तार)
स्वास्थ्यरक्षणाय नियमाः
ब्राह्मे मुहूर्ते उत्तिष्ठेत् स्वस्थो रक्षार्थमायुषः ।
सर्वमेव परित्यज्य शरीरमनुपालयेत्।।
भोजनान्ते पिबेत् तक्रं वासरान्ते पिबेत्पयः ।
निशान्ते च पिबेत् वारि त्रिभी रोगो न जायते । ।
- भूतकालः गतकालं ज्ञापयति ।
- धातुना सह क्तवतु इति प्रत्ययस्य योजनेन अपि भूतकालार्थकानि पदानि भवन्ति ।
यथा – पठ् + क्तवतु = पठितवान् (पुल्लिङ्गम्) – पठितवती (स्त्रीलिङ्गम्) - वर्तमानकालक्रियापदेन सह स्म इति अव्ययपदस्य योजनेन अपि भूतकालार्थः भवति।
यथा – गच्छति स्म – गतवान् / गतवती - लिखति स्म – लिखितवान् / लिखितवती
परियोजनाकार्यम्
१. परहितार्थं सेवारतानां प्रेरकाणां महात्मनां जीवनसम्बद्धां कथां सङ्गृह्णन्तु।
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।
२. अस्माकं समाजे कुटुम्बे वा सेवाकार्यं कुर्वतः जनद्वयस्य विवरणं लिखन्तु ।
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।
३. भवतां परिवेशे विद्यमानानाम् आयुर्वेदीयसस्यानां पदार्थानां च नामानि लिखन्तु । तेषां स्वास्थ्यरक्षणलाभान् लिखन्तु ।
यथा – बिल्वं पाचनक्रियां वर्धते । लवङ्गं दन्तसमस्याः कासं च नाशयति ।
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।
४. अधः कानिचन चित्राणि वाक्यानि च सन्ति । चित्राणि पश्यन्तु, वाक्यानि पठन्तु। इदानीम् उचितं वाक्यं चित्रेण सह योजयन्तु ।
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।
