Practicing with Deepakam Class 7 Solutions and NCERT Class 7th Sanskrit Deepakam Chapter 8 Question Answer हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः improves a student’s confidence in the subject.
Sanskrit Class 7 Chapter 8 Question Answer हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः
Class 7 Sanskrit Chapter 8 NCERT Solutions हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः
कक्षा 7 संस्कृत पाठ 8 के प्रश्न उत्तर हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः
१. अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा ‘आम्’ अथवा ‘न’ इति वदन्तु लिखन्तु च ।
(निम्नलिखित वाक्यों को पढ़कर ‘हाँ’ अथवा ‘नहीं’ ऐसा बोलिए और लिखिए |)
(क) किं वयं पृथिव्याः पुत्राः पुत्र्यः च स्म: ? ………………….
(ख) किं रत्नम् अन्विष्यति ? ………………….
(ग) किं शीलं श्रेष्ठम् आभूषणम् अस्ति ? ………………….
(घ) किं शरीरम् आद्यं धर्मसाधनम् ? ………………….
(ङ) किं गुणानां सर्वदा एव आदरः भवति ? ………………….
(च) किं क्रियाशीलः एव विद्वान् भवति ? ………………….
(छ) किम् अस्माभिः केवलं मनोरञ्जकानि वाक्यानि वक्तव्यानि ? ………………….
(ज) यः सदा सुखम् इच्छति, किं सः विद्यां प्राप्नोति ? ………………….
उत्तर:
(क) आम्
(ख) न
(ग) आम्
(घ) आम्
(ङ) आम्
(च) आम्
(छ) न
(ज) न
२. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।
(पाठ के आधार पर निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद लिखिए।)
(क) आद्यं धर्मसाधनं किम् ? …………….
(ख) कीदृशं वचः मा ब्रूहि ? …………….
(ग) श्रेष्ठम् आभूषणं किम् अस्ति ? …………….
(घ) सर्वेषां मनुष्याणां माता का अस्ति ? …………….
(ङ) रत्नानाम् अन्वेषणं के कुर्वन्ति ? …………….
उत्तर:
(क) शरीरम्
(ख) अप्रियः
(ग) शीलं
(घ) भूमि:
(ङ) मृग्यते
३. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु ।
(पाठ के आधार पर निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) कः विद्वान् अस्ति ? …………….
(ख) गुणिषु पूजास्थानं किम् ? …………….
(ग) कः विद्यां न प्राप्नोति ? …………….
(घ) मनुष्यः विद्याम् अर्थं च कथं साधयेत् ? …………….
(ङ) कीदृशं वचनं दुर्लभम् ? …………….
उत्तर:
(क) यस्तु क्रियावान् पुरुषः स ‘विद्वान्’ ।
(ख) गुणिषु पूजास्थानं ‘गुणाः’ भवन्ति ।
(ग) यः सुखस्य इच्छति, परिश्रमं न कुर्वन्ति, सः विद्यां न प्राप्नोति ।
(घ) क्षणशः कणशश्चैव विद्यामर्थं च साधयेत्।
(ङ) हितं मनोहारि वचनं दुर्लभम् ।
४. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु।
(रेखांकित पदों को आधार मानकर प्रश्न निर्माण कीजिए ।)
(क) शीलं परं भूषणम् । …………….
(ख) मनुष्यः पृथिव्या: सन्तानः अस्ति । …………….
(ग) गुणिषु लिङ्गं वयः च न महत्त्वपूर्णम् । …………….
(घ) हितकारकं मनोहारि च वचः दुर्लभं भवति । …………….
उत्तर:
(क) कं परं भूषणम् ?
(ख) मनुष्यः कस्या सन्तानः अस्ति ?
(ग) केषु लिङ्गं वयः च न महत्त्वपूर्णम् ?
(घ) हित कारकं मनोहरि च कः दुर्लभं भवति ?
५. पाठस्य आधारेण उदाहरणानुसारं समुचितं मेलनं कुर्वन्तु ।
(पाठ के आधार पर उदाहरणानुसार समुचित मिलान कीजिए।)
उत्तर:
(क) (v) विद्याम् अर्थं च
(ख) (iv) शीलम्
(ग) (vi) मृग्यते
(ङ) (iii) दुर्लभम्
(च) (ii) गुणा:
६. पाठात् अधोलिखितानां पदानां समानार्थकपदानि चित्वा लिखन्तु ।
(पाठ से निम्नलिखित पदों के समानार्थक पदों को चुनकर लिखिए |)
उत्तर:
(ख) आद्यम्
(ग) वित्तं/अर्थं
(घ) वयः
(ङ) वच:
(च) शीलं
७. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां विभक्तिं निर्दिशन्तु ।
(उदाहरणानुसार निम्नलिखित वाक्यों में रेखांकित पदों में विभक्ति को निर्देशित कीजिए।)
उत्तर:
(ख) सप्तमी विभक्ति
(ग) द्वितीया विभक्ति
(घ) द्वितीया विभक्ति
(ङ) प्रथमा विभक्ति
(च) प्रथमा विभक्ति
८. यत्र अग्रे स्वरः अस्ति तत्र अनुस्वारस्य स्थाने ‘म्’ लिखित्वा वाक्यानि पुनः लिखन्तु ।
(जहाँ सामने स्वर हो, वहाँ अनुस्वार के स्थान पर ‘म्’ लिखकर वाक्यों को पुनः लिखिए ।)
उत्तर:
(ख) शरीरम् आद्यं खलु धर्मसाधनम् ।
(ग) वयम् अद्यतनं पाठं पठामः ।
(घ) त्वम् अस्माकं गृहं आगच्छ ।
(ङ) अहम् एकं प्रश्नं प्रष्टुं इच्छामि ।
(च) गुणम् अर्जयितुं अधिकं प्रयत्नं करोतु ।
योग्यताविस्तारः (योग्यता – विस्तार)
- मकारलेखनम् यदा ‘’म’कारात् (म्) परं व्यञ्जनवर्णः भवति, तदा ‘म’कारस्य (म्) स्थाने अनुस्वारः (-) लेखनीयः । यदा ‘म’कारात् (म्) परं स्वरवर्णः भवति, तदा ‘म’कारः (म्) एव लेखनीयः ।
यथा-पुस्तकम् पठति = पुस्तकं पठति ।
पुस्तकम् अपठत् = पुस्तकम् अपठत् - सूक्ति: सु + उक्तिः । शोभना + उक्तिः = सूक्तिः इति कथ्यते। एतासु सूक्तिषु जीवनमूल्यानि सन्निहितानि भवन्ति । एताः सूक्तयः अस्मान् जीवने उन्नत्यर्थं प्रेरयन्ति । संस्कृतसाहित्यम् एताभिः सूक्तिभिः परिपूर्णम् अस्ति ।
- अत्र एताः सूक्तयः विविधेभ्यः ग्रन्थेभ्यः संगृहीताः। तेषां ग्रन्थानां संक्षिप्तः परिचयः अत्र दीयते
- अथर्ववेदः अथर्ववेदः चतुर्षु वेदेषु अन्यतमः अस्ति। अस्मिन् विविधाः स्तुतयः, अर्थशास्त्रं, चिकित्साशास्त्रं, तन्त्रविद्या, विज्ञानं, दर्शनं च वर्णितमस्ति ।
- कुमारसम्भवम् महाकविः कालिदासः अस्य ग्रन्थस्य रचयिता । कुमारसम्भवे शिवपार्वत्योः विवाहस्य, कुमारस्य कार्तिकेयस्य च जन्मनः कथा वर्णिता अस्ति ।
- पञ्चतन्त्रम् अस्य नीतिग्रन्थस्य लेखकः विष्णुशर्मा अस्ति । अस्मिन् ग्रन्थे पञ्चप्रकरणानि सन्ति । यत्र पशुपक्षिणां कथामाध्यमेन नैतिक शिक्षा प्रदत्ता।
- उत्तररामचरितम् संस्कृतनाटकेषु सुप्रसिद्धस्य अस्य नाटकस्य रचयिता महाकविः भवभूतिः अस्ति । अस्मिन् नाटके भगवतः श्रीरामस्य राज्याभिषेकोत्तरस्य जीवनस्य चरितं वर्णितम् अस्ति ।
- नीतिशतकम् उज्जयिन्याः नृपः भर्तृहरिः संस्कृतस्य महान् कविः आसीत्। सः त्रीणि शतककाव्यानि रचितवान् । तेन रचितं नीतिशतकं नीतिशास्त्रस्य प्रसिद्धः ग्रन्थः अस्ति ।
- किरातार्जुनीयम् संस्कृतकाव्यपरम्परायां किरातार्जुनीयम् इति विशिष्टं महाकाव्यम् अस्ति। सुप्रसिद्धः महाकविः भारविः अस्य लेखकः अस्ति। अस्मिन् ग्रन्थे किरातवेशधारिणः शिवस्य अर्जुनस्य च कथा वर्णिता अस्ति ।
परियोजनाकार्यम्
- अन्तर्जालस्य (Internet) साहाय्येन एतादृशीनां प्रेरणादायिकानां दशानां सूक्तिनां सङ्ग्रहणं कृत्वा भित्तिपत्रम् एकं रचयन्तु ।
- स्वमातृभाषायां प्रसिद्धाः कतिचन सूक्ती : लिखन्तु ।
- एताः सूक्तीः पठित्वा भवतां मनसि कः विचारः उत्पद्यते इति स्वभाषया लिखन्तु।
कार्यकलापः
एताः सूक्तीः कण्ठस्थीकृत्य कक्षायां श्रावयन्तु।