Practicing with Deepakam Class 8 Solutions and NCERT Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 1 Question Answer संगच्छध्वं संवदध्वम् improves a student’s confidence in the subject.
Sanskrit Class 8 Chapter 1 Question Answer संगच्छध्वं संवदध्वम्
Class 8 Sanskrit Chapter 1 NCERT Solutions संगच्छध्वं संवदध्वम्
कक्षा 8 संस्कृत पाठ 1 के प्रश्न उत्तर संगच्छध्वं संवदध्वम्
१. संज्ञानसूक्तं सस्वरं पठत स्मरत लिखत च।
(संज्ञान सूक्त को पढ़िए, स्मरण करिए और लिखिए।)
उत्तर:
छात्र स्वयं सस्वर वाचन करें।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तरराणि पूर्णवाक्येन लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) सर्वेषां मनः कीदृशं भवेत् ? ………………….
(ख) सङ्गच्छध्वं संवदध्वम् इत्यस्य कः अभिप्रायः ? ………………….
(ग) सर्वे किं परित्यज्य ऐक्यभावेन जीवेयुः ? ………………….
(घ) अस्मिन् पाठे का प्रेरणा अस्ति ? ………………….
उत्तर:
(क) सर्वेषां मनः समानं भवेत् ।
(ख) मिलित्वा गच्छत एकस्वरेण वदत च।
(ग) परस्परं वैमनस्य परित्यज्य सर्वे ऐक्यभावेन जीवेयुः ।
(घ) अस्मिन् पाठे समानरूपेण कार्यं कर्तुं प्रेरणा अस्ति।
३. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न – निर्माण कीजिए ।)
(क) परमेश्वरः सर्वत्र व्याप्तः अस्ति । …………….
(ख) वयम् ईश्वरं नमामः । …………….
(ग) वयम् ऐक्यभावेन जीवामः । …………….
(घ) ईश्वरस्य प्रार्थनया शान्तिः प्राप्यते । …………….
(ङ) अहं समाजाय श्रमं करोमि । ………..
(च) अयं पाठः ऋग्वेदात् सङ्कलितः । ………..
(छ) वेदस्य अपरं नाम श्रुतिः । ………..
(ज) मन्त्राः वेदेषु भवन्ति । ………..
उत्तर:
(क) कः
(ख) कं/कम्
(ग) केन
(घ) कस्य
(ङ) कस्मै
(च) कस्मात्
(छ) कस्य
(ज) केषु
४. पट्टिकातः शब्दान् चित्वा अधोलिखितेषु मन्त्रेषु रिक्तस्थानानि पूरयत।
(पट्टिका से शब्दों को चुनकर निम्नलिखित मंत्रों में रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए |)
• संवदध्वं, समितिः, आकूतिः, भागं, मनः, हृदयानि, जानाना, समानं, मनो, हविषा, सुसहासति, मनांसि
(क) सङ्गच्छध्वं ………. सं वो …….. ‘जानताम्
देवा ………. यथा पूर्वे सं …….. उपासते।
(ख) समानो मन्त्रः ……….. समानी समानं ………. सह चित्तमेषाम् ।
………. मन्त्रमभिमन्त्रये वः समानेन वो ………… जुहोमि ।
(ग) समानी व ……….. समाना ….. वः।
समानमस्तु वो ……… यथा वः …………।
उत्तर:
(क) संवदध्वम्, मनांसि
भागं, जानाना
(ख) समिति:, मनः
समानं, हविषा
(ग) आकूति:, हृदयानि
मनो, सुसहासति
५. पाठे प्रयुक्तान् शब्दान् भावानुसारं परस्परं योजयत।
(पाठ में प्रयुक्त शब्दों का भावानुसार परस्पर मिलान कीजिए ।)
उत्तर:
(क) मिलित्वा चलत
(ख) एकस्वरेण वदत
(ग) चित्तम्
(घ) सेवन्ते
(ङ) धनानि
(च) समस्तानि
(छ) सङ्कल्पः
६. उदाहरणानुसारेण लट्-लकारस्य वाक्यानि लोट्-लकारे परिवर्तयत।
(उदाहरण के अनुसार लट् लकार के वाक्यों को लोट् लकार में परिवर्तित कीजिए।)
उत्तर:
(क) बालकाः हसन्तु ।
(ख) युवां तत्र गच्छतम्।
(ग) यूयं धावत।
(घ) आवां लिखाव ।
(ङ) वयं पठाम |
योग्यताविस्तारः
- वेदाः – ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः ।
- ब्राह्मणानि – ऐतरेयः, शतपथः, सामविधानं, गोपथः, इत्यादय ।
- उपनिषदः (प्रसिद्धाः) – ईश, केन, कठ, प्रश्नः, मुण्डकः, माण्डूक्य, ऐतरेय तैत्तिरीय छान्दोग्यः, बृहदारण्यकः, इत्यादयः ।
- उपवेदाः – आयुर्वेदः, धनुर्वेदः, गान्धर्ववेदः, अर्थवेदः/स्थापत्यवेदः।
- वेदोपाङ्गानि षड्-दर्शनानि – न्यायः, वैशेषिक, साङ्ख्य, योग, पूर्व – मीमासा उत्तर-मीमांसा (वेदान्तः) ।
- वेदाङ्गानि – शिक्षा, व्याकरणं, छन्दः, निरुक्तं, ज्योतिष, कल्पः ।
ऋग्वेदः-
ऋग्वेदे मन्त्राणां सङ्ख्या दश सहस्राणि पञ्च शतानि, द्विपञ्चाशत् च (10,552) मन्त्राः सन्ति ।
अस्य ग्रन्थस्य विभजनं द्विधा भवति-
- मण्डलक्रमः – (10 मण्डलानि, 65 अनुवाका:, 1,028 सूक्तानि)
- अष्टकक्रमः – (8 अष्टकाः, प्रत्यष्टकम् 8 अध्यायाः, आहत्य 64 अध्यायाः)
अस्य पाठस्य आधारः ऋग्वेदस्य अन्तिमस्य दशम मण्डलस्य, अन्तिमम् एकशताधिक – एकनवतितमं (10.191) सूक्तम् अस्ति, यत् ‘संज्ञान – सूक्तम्, अस्ति, यत् संज्ञान – सूक्तम्, संघटन – सूक्तम् ‘ वेति नामभ्या प्रसिद्धम् अस्ति ।
परियोजनाकार्यम्
- अस्य सूक्तस्य भावार्थं मित्रैः सह मातृभाषया चर्चयत ।
- संज्ञानसूक्तम् इव ऋग्वेदस्य पञ्चानां सूक्तानां नामानि लिखत ।
- संज्ञानसूक्तस्य आधारेण भवत्सु एकतां स्थापयितु विविधान् उपायान अध्यापक