Practicing with Deepakam Class 8 Solutions and NCERT Class 8th Sanskrit Deepakam Chapter 12 Question Answer सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते improves a student’s confidence in the subject.
Sanskrit Class 8 Chapter 12 Question Answer सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
Class 8 Sanskrit Chapter 12 NCERT Solutions सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
कक्षा 8 संस्कृत पाठ 12 के प्रश्न उत्तर सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
१. पाठे विद्यमानानां श्लोकानाम् उच्चारणं स्मरणं लेखनं च कुरुत ।
(पाठ में विद्यमान श्लोकों का उच्चारण करते हुए उन्हें याद कीजिए और लिखिए।)
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखिए।)
(क) पाठकाः केषां सम्यक् प्रयोगं कुर्युः ?
(ख) अवश्यमेव किम् पठनीयम् ?
(ग) ब्रह्मलोके केन सम्मानं भवति ?
(घ) अधमाः पाठकाः कति भवन्ति ?
(ङ) धैर्यं केषां गुणः ?
उत्तर:
(क) वर्णानां
(ख) व्याकरणम्
(ग) सम्यग्वर्णप्रयोगेण
(घ) षड्
(ङ) पाठकानाम्
३. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां कान् नयति ?
……………………..
(ख) वर्णाः कथं प्रयोक्तव्याः ?
……………………..
(ग) पाठकानां षड् गुणाः के भवन्ति ?
……………………..
(घ) के अधमाः पाठकाः भवन्ति ?
……………………..
(ङ) ‘स्वजनः’ ‘श्वजन:’ च इत्यनयो अर्थदृष्ट्या कः भेदः ?
……………………..
(च) ‘सकलं’ ‘शकलं’ च इत्यनोः अर्थदृष्ट्या कः भेदः ?
……………………..
उत्तर:
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां पुत्रान् नयति ।
(ख) वर्णाः व्यक्ता: अपीडिताश्च प्रयोक्तव्याः ।
(ग) माधुर्यम् अक्षरयक्ति: पदच्छेदः तु सस्वरं धैर्यं लयमसर्थं च एते षट् पाठकाः गुणा: भवन्ति ।
(घ) गीती शीघ्री शिरः कम्पी लिखित पाठकः अनर्थज्ञः अल्पकण्ठश्च एते षट् पाठकाधमाः भवन्ति।
(ङ) स्वजनस्य अभिप्रायः परिवारजनः एवं श्वजनस्य अभिप्रायः शुनकः इति भवति ।
(च) सकलं अभिप्राय: सम्पूर्णम् एवं शकलं इत्यस्य अभिप्रायः खण्डम् इति भवति ।
४. अधोलिखितानि लक्षणानि पाठकस्य गुणाः वा दोषाः वा इति विभक्त।
(निम्नलिखित लक्षणों को पाठक के गुणों अथवा दोषों में विभक्त कीजिए।)
• अक्षरव्यक्तिः, शीघ्री, लिखितपाठकः, लयसमर्थम्, अनर्थः, अल्पकण्ठः, माधुर्यम्, गीत्ती, पदच्छेदः शिरः कम्पी, अनर्थज्ञः, धैर्यम्, सुस्वरः।
उत्तर:
गुणाः लयसमर्थम्, माधुर्यम्, पदच्छेदः, धैर्यम्,
दोषाः लिखितपाठकः, अनर्थः, अल्पकण्ठः, गीति, शिरः कम्पी, अनर्थज्ञः।
५. श्लोकानुसारं रिक्तस्थानानि उचितैः शब्दैः पूरयत।
(श्लोक के अनुसार रिक्त स्थानों को उचित शब्दों से पूरा कीजिए ।) `
(क) भीता ………….. तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत्।
(ख) ………. लयसमर्थं च षडेते पाठका गुणाः ।
(ग) गीती शीघ्री …… तथा लिखितपाठ कः ।
(घ) एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च ………।
(ङ) स्वजन: ……..’माभूत् सकलं शकलं सकृत् शकृत्।
उत्तर:
(क) पतनभेदाभ्यां
(ख) धैर्यं
(ग) शिरः कम्पी
(घ) पीडिता:
(ङ) श्वजनो
६. अधोलिखितानि वाक्यानि सत्यं वा असत्यं इति लिखत ।
(निम्नलिखित वाक्यों को सत्य अथवा असत्य ऐसा लिखिए।)
यथा-पदच्छेदः पाठकानां गुणः अस्ति । (सत्यं/असत्यं)
(क) गानसहितपठनं पाठकानां दोषः भवति । (सत्यं/असत्यं)
(ख) माधुर्यं नाम अक्षराणाम् उच्चारणे स्पष्टता अस्ति।(सत्यं/असत्यं)
(ग) शकृत् नाम एकवारम् इति अर्थः अस्ति । (सत्यं/असत्यं)
(घ) अव्यक्ताः वर्णाः प्रयोक्तव्याः भवन्ति । (सत्यं/असत्यं)
(ङ) व्याघ्री यथा पुत्रान् हरति तथा वर्णान् प्रयोजयेत् । ( सत्यं / असत्यं)
उत्तराणि
(क) सत्यम्
(ख) असत्यम्
(ग) असत्यम्
(घ) असत्यम्
(ङ) सत्यम्
योग्यताविस्तारः
(क) अक्षर/मात्रापरिवर्तनेन अर्थपरिवर्तनं भवति-
(ख) अधोलिखितान् श्लोकान् अपि स्मरत-
आलस्यात् मूर्खसंयोगाद् भयाद् रोगनिपीडनात्।
अत्याशक्त्याच्च मानाच्च षड्भिर्विद्या विनश्यति ।। ( माण्डूक्य – शिक्षा)
जलमभ्यासयोगेन शैलानां कुरुते क्षयम् ।
कर्कशानां मृदुस्पर्शं किमभ्यासात् न साध्यते । (याज्ञवल्क्य – शिक्षा)
येषां तीर्थाऽगता विद्या नित्यमभ्यासवर्तिता ।
ते भवन्ति दुराधर्षाः ससिंहाः इव पर्वताः ।। (माण्डूक्य – शिक्षा)
काकचेष्टो बकध्यानः श्वाननिद्रस्तथैव च।
अल्पाहारी गृहत्यागी विद्यार्थी पञ्चलक्षणः ।। (लोकप्रचलित – नीतिश्लोकः
यथा खनन् खनित्रेण नरो वार्यधिगच्छति ।
तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रुषुरधिगच्छति ।। (याज्ञवल्क्य-शिक्षा)
छन्दः पादौ तु वेदस्य हस्तौ कल्पोऽथ पठ्यते।
ज्योतिषामयनं चक्षुर्निरुक्तं श्रोत्रमुच्यते ॥
शिक्षा घ्राणं तु वेदस्य मुखं व्याकरणं स्मृतम् ।
तस्मात् साङ्गमधीत्यैव ब्रह्मलोके महीयते । । (पाणिनीय-शिक्षा कारिका)
परियोजनाकार्यम्
कक्ष्यायां श्लोकोच्चारण- प्रतियोगितां स्थापयित्वा निर्मित-
सूच्यनुगुणम्’ उच्चारणम् अवलोकनीयम् ।
अत्र के के गुणाः दोषाः च जाताः इति अधः लिखत ।
